Wychowanie Komunikacyjne
Czasopismo dla nauczycieli

Międzynarodowe seminarium w ITS - luty 2001r

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Instytutu Transportu Samochodowego zorganizowało w marcu br. międzynarodowe seminarium na temat wychowania komunikacyjnego dzieci i młodzieży. Maria Dąbrowska-Loranc, kierownik Centrum, przedstawiła instytucje krajów Europy Zachodniej, z którymi ITS ściśle współpracuje oraz przybyłych na seminarium ich reprezentantów. Dziś prezentujemy skrócony zapis jednego z referatów, wygłoszonego przez panią dr Christę Michalik z Kuratorium do spraw Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego w Wiedniu: "Rola szkoły i instytucji pozarządowych w edukacji dzieci i młodzieży z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego".

W Austrii wychowanie dzieci i młodzieży do uczestnictwa w ruchu drogowym odbywa się głównie w szkole bądź też w ścisłej współpracy ze szkołą. Z uwagi na obowiązek szkolny programem objęte są wszystkie dzieci w wieku 6-15 lat, a w znacznej części dotyczy to również młodzieży do 18. roku życia. W szkole podstawowej (6-10 lat) obowiązuje sprawdzony przez wiele lat program obejmujący naukę i ćwiczenia praktyczne w tym zakresie. Programy szkolne dla uczniów w wieku 10-14 lat nie są bezwzględnie obowiązujące. Ich przyjęcie jako obowiązujące i realizacja w szkole zależy od dyrekcji szkół, rodziców oraz samych uczniów. Głównym celem tego programu jest zdanie nieobowiązkowego egzaminu na kartę rowerową oraz przygotowanie do egzaminu na kartę motorowerową. Teoretycznie może więc być idealnie, w praktyce jednak szkoły coraz rzadziej organizują te egzaminy. Młodzież 15-18-letna, podobnie jak w całej Europie, również w Austrii objęta jest w najmniejszym zakresie przygotowaniami do bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. Jest tak, mimo że w okresie dojrzewania wychowanie w tej dziedzinie jest szczególnie ważne.

Poza szkołą jest niewiele działań dotyczących wychowania komunikacyjnego dzieci i młodzieży. Pozytywną tendencją jest stale zwiększający się zakres działań pozaszkolnych w tej dziedzinie. Szkoła ma bowiem coraz więcej zadań obligatoryjnych obejmujących kształcenie w nowych dziedzinach takich jak na przykład informatyka i multimedia, a ponieważ obciążenia uczniów nie można zwiększać, odbywa się to kosztem wychowania komunikacyjnego. W obecnej sytuacji nasze wieloletnie starania, by wprowadzić do szkół odrębny, obowiązkowy przedmiot wychowania w zakresie ruchu drogowego, nie są możliwe do zrealizowania. Dziś oceniamy, że było by to rozwiązania przestarzałe, nie dostosowane do współczesnych warunków. Wychowanie w tej ważnej dziedzinie powinno być realizowane w programach wielu przedmiotów. Wiąże się to z pojęciem mobilności społeczeństwa. Oznacza to przyswojenie zachowań odpowiednich do zróżnicowanych sytuacji tak, aby służyło to własnemu bezpieczeństwu i bezpieczeństwu innych uczestników ruchu drogowego. Wymaga to przedstawienia ruchu drogowego w całej jego złożoności. Na przykład: rodzaje środków transportu i ich wybór odpowiednio do celu podróży, aspekty ekologii, techniki i szereg innych aż po rozwiązania infrastruktury drogowej osiedli mieszkaniowych i otoczenia szkół. Ostatnio zyskaliśmy nowego partnera. W szkołach wprowadzono obowiązkowe zajęcia wychowania w zdrowiu, a to przecież w małym fragmencie wprost dotyczy bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Wychowanie w zakresie ruchu drogowego jest zadaniem całego społeczeństwa, któremu sama szkoła nie podoła. Tak samo jest ważna pomoc rodziców i zaangażowanie wszystkich władz i organizacji odpowiedzialnych za poprawę stanu bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Za wszystko, co dzieje się na terenie szkoły odpowiada na szczeblu krajowym Ministerstwo Edukacji mające swe oddziały we wszystkich dziewięciu landach federalnych (krajach federalnych). W każdym z nich jest referent odpowiedzialny za wychowanie uczniów w zakresie ruchu drogowego, ściśle współpracujący z Ministerstwem Edukacji. Na niższym szczeblu (okręgu) odpowiedzialni za edukację komunikacyjną są referenci, którą to funkcję pełnią nauczyciele. Ich działania wspierane są przez organa wykonawcze, których rolą wobec uczniów nie jest nakładanie kar, lecz pomoc szkołom w przygotowaniu dzieci do bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym, zwłaszcza pomoc w organizacji egzaminów na kartę rowerową i motorowerową, które odbywają się w rzeczywistym ruchu drogowym. Wychowanie dzieci i młodzieży w zakresie ruchu drogowego wspierają dwie główne prywatne organizacje. Czołową role odgrywa Kuratorium do spraw Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Na początku działalności była całkowicie finansowana z budżetu, dziś sama dba o finansowanie, ma swe placówki we wszystkich landach Austrii. Drugą organizacją są automobilkluby, które tradycyjnie od wielu lat udzielają szkołom pomocy. W pewnym zakresie, głównie egzaminowania na kartę rowerową i motorowerową, pomocy udziela też Austriacki Młodzieżowy Czerwony Krzyż. Realizacja coraz bardziej kosztownych projektów wymaga pozyskiwania pieniędzy, stąd bardzo dużego znaczenia nabiera współpraca z firmami komercyjnymi i pozyskiwanie nowych, które sponsorują poszczególne programy. Sponsorzy mogą współpracować z nami i wspólnie realizować projekty dopiero od trzech lat, bowiem wcześniej był zakaz jakiejkolwiek reklamy na terenie szkół. Oczywiście i teraz firmy nie mogą prowadzić reklamy w szkołach w sposób dowolny, muszą przestrzegać szeregu ograniczeń.

Oto kilka przykładów działalności Kuratorium. Od szeregu lat aktywnie prowadzimy działalność, która powinna być zadaniem Ministerstwa Edukacji. Jest to kształcenie i doskonalenia zawodowe nauczycieli zajmujących się przygotowaniem dzieci i młodzieży do bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. Uniwersytety nie prowadzą tego kierunku studiów, więc organizowane przez nas kształcenie jest w istocie studiami podyplomowymi. Ministerstwo Edukacji aprobuje nasze szkolenia i deleguje na nie nauczycieli.

Inny przykład dotyczy młodszych dzieci ze szkół podstawowych. W portalu internetowym na stronie http://www.kfv.or.at dzieci mogą poprzez atrakcyjną zabawę uczyć się bezpiecznych zachowań, poznawać zasady ruchu drogowego, sposoby unikania zagrożeń. "Pomaga" im w tym Helmi, lubiana przez dzieci kukiełka, istniejąca od 20. lat w programach telewizyjnych dla dzieci. Helmi raz w tygodniu ma 5-minutowy program poświęcony sprawom bezpieczeństwa dzieci w ruchu drogowym, merytorycznie przygotowywany przez specjalistów z Kuratorium do spraw Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Na stronie internetowej dzieci mogą nie tylko poznać lub utrwalić przepisy i zasady bezpiecznego poruszana się po drogach jako pasażerowie, piesi i rowerzyści, lecz również zadawać pytania, na które odpowie Helmi, dowiedzieć się o aktualne zagrożenia związane np. z porą roku, feriami, wakacjami itd. oraz znaleźć sposób unikania czy też minimalizowania potencjalnych niebezpieczeństw. Ta strona internetowa istnieje od niespełna 2 lat i w tym okresie zarejestrowano 4,3 miliona! wejść na stronę.

Kolejnym tematem są pomoce edukacyjne. Są to zeszyty ćwiczeń dla uczniów opracowane w ten sposób, by dziecko musiało poświęcić sporo czasu na jego wypełnienie i tym samym utrwaliło prawidłowe postępowania w trudnych i złożonych sytuacjach, z jakimi spotka się w rzeczywistym ruchu drogowym. Odpowiednio do tematów realizowanych w szkole, przesyłane są rodzicom pisemne informacje, by mieli oni możliwość praktycznego przećwiczenia z dziećmi tych sytuacji, jakie uczniowie poznali teoretycznie w szkole. Rodzice powinni te ćwiczenia odbywać z dziećmi w naturalnych warunkach ruchu drogowego. Jest też w tym pakiecie zeszyt metodyczny dla nauczyciela. Wszystkie te materiały rozsyłane są raz w roku w całej Austrii do uczniów, rodziców i nauczycieli. Projekt ten wspiera finansowo państwowa firma ubezpieczeniowa. Poza tą ogólnokrajową, jest szereg inicjatyw lokalnych, dostosowanych do miejscowych potrzeb.

Starszej grupie wiekowej proponujemy egzamin na kartę motorowerową. Nie jest on obowiązkowy, jednak w ramach obowiązkowych zajęć szkolnych istnieją możliwość przygotowania młodzieży do takiego egzaminu. Uprawnieni do jazdy motorowerem po drogach publicznych są posiadacze karty motorowerowej, jednak tylko w szkołach zawodowych egzamin jest obowiązkowy. W pozostałych szkołach nie przewidziano szkolenia w tym zakresie. Te szkoły mają więc szansę, by poświęcić obowiązkową godzinę tygodniowo na takie szkolenie. Wystarcza to również na zapoznanie młodzieży z problemem alkoholowym w ruchu drogowym i coraz częstszego, niestety, używania narkotyków, a także sprawie partnerstwa uczestników ruchu drogowego.

Najwięcej problemów i komplikacji pojawia się w szkoleniu grupy wiekowej 14-18 lat. Nauczyciele nie mają kierunkowego wykształcenia w zakresie ruchu drogowego, przekazujemy i zatem pakiety informacji niezbędnych dla prawidłowej pracy z młodzieżą w tej dziedzinie.

Zmieniają się formy współpracy z firmami zainteresowanymi sponsoringiem naszych projektów edukacyjnych. Nie zawsze dotyczą one bezpośrednio uczniów, nauczycieli i rodziców. Coraz więcej firm interesują długofalowe działania marketingowe, kierowane zarówno do dzieci, młodzieży, rodziców, a nawet dziadków. Przykładem takiego wspólnego działania była promocja nowego Volkswagena Golfa, którego nadmuchiwany model, 7-krotnie większy niż w rzeczywistości, spełniał oczekiwania promocyjne firmy, zaś dla nas istotne było wykorzystanie go do uświadomienia dorosłym, w jaki sposób małe dziecko postrzega ruch drogowy mając oczy na wysokości zderzaka, lub nieco tylko wyżej.

Ciągle aktualnym tematem są miasteczka ruchu drogowego. Z jednej strony są wielką atrakcją w miastach, mają bowiem na ogół lokalizację w kompleksach wypoczynkowo rekreacyjnych, np. parkach i niewątpliwie służą dobrze ćwiczeniu wielu manewrów, które przyszły rowerzysta musi dobrze opanować z uwagi na ogromne zagrożenia wypadkami. Zaliczamy do tej grupy ćwiczeń zwłaszcza skręcanie w lewo na drodze jednojezdniowej, dwujezdniowej o wielu pasach ruchu i wszelkie możliwe utrudnienia, jakie przynoszą nowoczesne rozwiązania inżynierii drogowej i organizacji ruchu. Kolejnym tematem, w który bezpośrednio zaangażowane są organy wykonawcze, jest dobrowolny egzamin na kartę rowerową i motorowerową, zdawany przez 10-11-latków. W całej Austrii do egzamin ten zdaje około 80% uczniów. Teraz egzamin odbywa się w rzeczywistym ruchu drogowym z odpowiednimi zabezpieczeniami przez organy wykonawcze; do niedawna jeszcze przeprowadzany był w miasteczkach ruchu drogowego.

Innymi działaniami organów wykonawczych jest zabezpieczenie drogi do szkoły, przy czym obowiązkiem policjantów jest nie tylko zapewnienie dzieciom bezpiecznej drogi, lecz również działania wychowawcze. Na przykład policjant nie zatrzymuje nadjeżdżającego samochodu, lecz pyta dziecko, czy może teraz przejść bezpiecznie przez jezdnię. Nie odbiera dziecku możliwości podjęcia decyzji lecz sprawdza jej poprawność w konkretnych warunkach. Dzieci mają dużą trudność w rozpoznawaniu prędkości i odległości nadjeżdżających pojazdów, mają więc problemy z właściwą oceną sytuacji, a tym samym i podjęciem właściwej decyzji i wybrania odpowiedniego momentu przejścia przez jezdnię. W kształtowaniu tych umiejętności pomagają policjanci. Policjanci uczestniczą w spotkaniach szkolnych z uczniami i rodzicami, których celem jest rozwiązywanie problemów organizacji ruchu drogowego w rejonach szkół. Austriacki Klub Automobilowy proponuje szkołom interesujący program nauki przez doświadczenie czyli nie tylko wiedza teoretyczna, ale również przeżycie rzeczywistych zdarzeń. Na przykład jest to objaśnienie pojęcia drogi hamowania. Uczniowie wcześniej przygotowani przez nauczyciela siedzą u boku instruktora kierującego samochodem i poznają z tej perspektywy problem relacji pieszy-kierowca w ruchu drogowym. Samochód przystosowany do nauki jazdy porusza się z prędkością około 30 km/h, uczeń naciska pedał hamulca, by przekonać się iż pojazd nie zatrzyma się w miejscu. Takie doświadczenia bardzo podobają się dzieciom i wywierają na nich silne wrażenie. Dzieciom często zdaje się, że samochód jest w stanie zatrzymać się szybciej niż one same, dlatego też często, nieświadome tego, zachowują się niewłaściwie.

Dla młodzieży 14-15-letniej proponowane jest, jako jeden z tematów, doświadczenie dotyczące pasów bezpieczeństwa. Innym tematem jest jazda na rowerze i hamowanie na różnego rodzaju nawierzchniach, twardej suchej i mokrej, śliskiej, posypanej piaskiem i żwirem itd. Trzeci z tematów to problem tzw. martwego pola widzenia kierowcy w samochodzie. Dzieci muszą mieć świadomość, że w pewnym polu otoczenia samochodu nie są widziane przez kierowcę, choć same doskonale widzą pojazd. Dotyczy to nie tylko pieszych, ale i rowerzystów. Od kilku lat narastają problemy związane z jazdą na łyżworolkach. Są oczywiście precyzyjne uregulowania prawne gdzie i jak można jeździć, ale zawsze pozostaje problem zatrzymania się. Prowadzone są specjalne kursy, jak się tym sprzętem posługiwać i jak zabezpieczyć najbardziej wrażliwe miejsca ciała.

Dla 16-18-latków Austriacki Klub Automobilowy proponuje szkolenie w zakresie techniki jazdy motocyklem i samochodem. Szkolenia te odbywają się we współpracy ze szkołą na obszernych zamkniętych placach. We wszystkich tych działaniach za najistotniejsze uważam dokładne określenie problemu i dopiero wtedy opracowanie programu w oparciu o cele, jakie należy osiągnąć. Określenie problemu musi nastąpić w oparciu o rzetelne badania. Nie jest bowiem istotne co my wyobrażamy sobie o odczuciach dzieci, lecz określenie tego w wyniku przeprowadzonych badań.

notował: Bolesław Stefaniak

wersja do druku
administrator strony: filips